Państwowa Odznaka Motorowa w Wojsku Polskim

Jakub Maruszczak

Z historii polskiej falerystyki XX lecia międzywojennego. Państwowa Odznaka Motorowa – projekt w trakcie realizacji.

Dyskusja wokół ustanowienia odznaki motorowej o powszechnym charakterze została zapoczątkowana w połowie lat trzydziestych XX wieku. Ośrodkiem, który zainicjował rozmowy, była Komenda Główna Związku Strzeleckiego. Głównym planem ZS było wprowadzenie Strzeleckiej Odznaki Motorowej.

Powyższa koncepcja, zakładająca ograniczenie zasięgu idei popularyzacji sportu motorowego wyłącznie w ramach ZS nie spotkała się z uznaniem innych ośrodków zainteresowanych krzewieniem sportu. Istotne znaczenie miały tutaj doświadczenia związane z projektami, które zostały wprowadzone w latach ubiegłych i były rozwijane poza zakres organizacyjny ZS – np. Państwowa Odznaka Sportowa, była rozwinięciem „strzeleckiej” odznaki za pięciobój sportowy.

Przygotowaniem koncepcji całościowej zajęło się Ministerstwo Spraw Wojskowych oraz Państwowy Urząd WF i PW.

W argumentacji ośrodków decyzyjnych identyfikowano cel powstania POM, jako „podniesienie sprawności sportowej i technicznej najszerszych warstw społeczeństwa, uprawiającego sport motorowy oraz do podtrzymania jej przez najdłuższy okres życia”.

Ustanowienie POM według projektodawcy miało zintensyfikować rozwój motoryzacyjny kraju, ująć go w ramy, których dotychczas nie było. Pośrednim skutkiem realizacji projektu miało być też uzyskanie danych na temat wartości oraz stopnia wyszkolenia członków poszczególnych klubów, jak też ocena poziomu osób niezrzeszonych.

W marcu 1937 roku ogłoszone zostały wyniki konkursu na projekt POM. Akt ten miał miejsce w siedzibie Polskiego Touring Klubu, pod przewodnictwem ministra komunikacji Ferdynanda Święcickiego. Reprezentantami jury byli m.in. prof. Marian Kotarbiński, kpt. Kulesza, z MSWojsk i kpt. Cichocki z PUWF i PW. Ogółem nadesłano 108 prac, spośród których jury nagrodziła ośmiu autorów.

14 czerwca 1937 roku, PUWF i PW uzyskał zgodę MSWojsk, na ustanowienie POM, w trzech kategoriach: brązowej, srebrnej i złotej.

W regulaminie odznaki znalazł się dokładny opis odznaki – „POM przedstawia koło samochodowe średnicy 4 cm. Opona samochodowa o szerokości 5,5 mm jest srebrna, ciemno oksydowana. Cześć okrągła, stanowiąca tarczę koła, w zależności od stopnia odznaki jest: złota, srebrna lub brązowa.

Z prawej strony u góry, częściowo na tarczy koła, częściowo na oponie, nałożone jest godło państwowe, orzeł o wymiarach 1,2 cm wysokości, 1,1 cm szerokości, wykonany w białej emalii. Z lewej strony na dole, częściowo na tarczy, częściowo na oponie, nałożone są powiązane litery POM, wykonane pomarańczową emalią, barwy broni pancernej. Zarówno godło państwowe, jaki i część litery P, występują nieznacznie na zewnątrz poza okrąg koła. Miniatura odznaki stanowi dokładne jej zmniejszenie, a koło ma średnicę 2 cm „

Prawo do uzyskania odznaki miał każdy obywatel polski, posiadający co najmniej od roku pozwolenie na prowadzenie pojazdów (cywilne lub wojskowe). Odznaka miała być noszona na lewej piersi , a miniatura w lewej klapie marynarki. Prawo do noszenia odznaki uzyskali również wojskowi.

Koszty nabycia odznaki ponosiła osoba, którą ją uzyskała i nie mogły być one wyższe, niż 10 zł. Koszt świadectwa do odznaki wynosił 1 zł.

Wykaz prób sprawności został podzielony na:

– pracę społeczną, należało przedstawić zaświadczenie o odbyciu określonej ilości godzin pracy dla dobra rozwoju motoryzacji na podstawie wskazówek Polskiego Związku Motorowego i Automobil-Klubu Polski

–wyszkolenie strzeleckie, w postaci uzyskania Odznaki Strzeleckiej III klasy

–próbę sprawności z OPL i Gaz.

–próbę sprawności z terenoznawstwa, kartografii, budowy dróg i maskowania

–próbę sprawności jazdy motocyklem lub samochodem

–wiadomości teoretyczne

–próbę sprawności z robót praktycznych

–próbę sprawności z doraźnej pomocy

Do nadawania POM, Dyrektor PUWF i PW, generał Józef Olszyna-Wilczyński, upoważnił:

–Dowództwo Broni Pancernych,

–Zarządy Centralne: Związku Wojskowych Klubów Sportowych, Automobil-Klub Polski, Polskiego Związku Motorowego, Polskiego Touring Klubu.

Próby na odznakę miały przeprowadzać komisje cywilno-wojskowe powoływane przez zarządy centralne oraz komisje formacji zmotoryzowanych wojska, powołane rozkazem MSWojsk.

Trudno jest dzisiaj określić faktyczną datę wejścia w życie przepisów dotyczących POM. Informacje, które można znaleźć w prasie fachowej z tego okresu, ograniczają się wyłącznie do uwidocznienia faktu powstania POM i celu dla którego została powołana. Na ich podstawie, jak też przy braku dokumentów, nie sposób np. określić ilość nadanych odznak, czy przeprowadzonych prób. Dodatkowym utrudnieniem dla zbadania w szerszy sposób tematu POM, jest jej niewielka znajomość w gronie kolekcjonerów odznak oraz brak danych na temat jej występowania w zbiorach muzealnych.

Przedstawiony w opracowaniu egzemplarz odznaki, został wykonany przez warszawskiego grawera, Stanisława Reisinga i dokładnie odpowiada wzorcowemu opisowi, który znalazł się w regulaminie odznaki.

Prezentowana na ilustracjach odznaka wykonana została w mosiądzu, jest jednoczęściowa, emaliowana. Mocowana nakrętką stosowaną przez grawera pod koniec lat trzydziestych. Rewers gładki, brak numeru kolejnego odznaki, co świadczy o nie nadaniu odznaki (regulamin zakładał, że wszystkie odznaki będą numerowane, a numery świadectwa i odznaki zgodne).

W sierpniu 2008 roku w jedynym z serwisów aukcyjnych była oferowana odznaka z numerem 58 na rewersie. W ten sposób potwierdzony został fakt oficjalnych nadań odznaki przed wybuchem wojny.

Szersza analiza tematu, możliwa będzie dopiero po uzyskaniu materiału porównawczego lub kwerendzie dokumentacji zgromadzonej w Centralnym Archiwum Wojskowym.

  1. awers odznaki.

 

2. rewers odznaki i nakrętka mocująca odznakę.

 

Bibliografia:

Strzelec na Ziemi Wielkopolskiej nr 41/1935, Poznań 1935.

Touring nr 3/1937, Warszawa 1937.

Touring nr 61937, Warszawa 1937

Strzelec nr16/1938, Warszawa 1938.

Regulamin POM, Warszawa 1937.

Informacje o Polish_Badges

Od wielu lat zajmuję się polską falerystyką wojskową. Zbieram odznaczenia, jestem uczestnikiem aukcji, historykiem wojskowości, autorem wielu publikacji z zakresu falerystyki i medalierstwa. Od niedawna prowadzimy kanał video poświęcony odznakom oraz profil na Facebook.
Ten wpis został opublikowany w kategorii Odznaki i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s